Zasady sporządzania testamentu

 

Testament


 

Swobodę testowania zaliczka się do fundamentalnych zasad postępowania spadowego (zob. L. Kaltenbek-Skarbek i W. Żurek, Prawo spadkowe, Warszawa, 2007, s. 37). W myśl powyższej zasady za pomocą testamentu, osoba fizyczna ma prawnie zagwarantowaną możliwość swobodnego dysponowania majątkiem także na wypadek śmierci, co stanowi niejako przedłużenie swobody w dysponowaniu majątkiem w drodze czynności prawnych dokonywanych za życia (inter vivos). Ustawa stosunkowo szeroko zakreśla granice tej swobody, wyznacza je postulat zrozumiałości oświadczenia woli i możliwości wywołania przez nie skutków prawnych, na które jest skierowane w świetle obowiązującego porządku prawa (P. Dzienis, glosa do postanowienia SN z dnia 13 czerwca 2001 r., II CKN 543/00, Palestra 2002, z. 11-12, s. 231). Swoboda testowania jest zagwarantowana przez ustawę, a jej ograniczenia są wyjątkiem (zob. A. Kidyba (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV. Spadki, Warszawa 2007). Spadkodawca uprawniony jest, zatem do rozrządzania majątkiem zgodnie ze swoją wolą, dostosowując poszczególne rozrządzenia do konkretnych okoliczności. Korzystając ze swobody testowania spadkodawca może zmienić ustawowy porządek dziedziczenia i powołać do spadku niektórych tylko spadkobierców ustawowych bądź dalszych krewnych czy nawet osoby niespokrewnione. W judykaturze słusznie wskazuje się, że jako zasadę przyjmować należy nakaz uwzględniania woli spadkodawcy, jako podstawowego czynnika rozstrzygającego o tym, komu mają w razie jego śmierci przypaść prawa i rzeczy tworzące jego majątek. O losach majątku wchodzącego w skład masy spadkowej decydować powinna w pierwszym rzędzie wola spadkodawcy, nie ustalone przez ustawodawcę reguły dziedziczenia, a ustawa gwarantuje wolność rozrządzenia przez spadkodawcę majątkiem na wypadek śmierci (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2011 r., I ACa 524/11).

Treść testamentu może kształtować się dowolnie, byleby nie naruszał on ustawy i zasad współżycia społecznego oraz nie zmierzał do obejścia ustawy. Jak wskazuje K. Pietrzykowski, po stronie testatora zachodzić musi wola i świadomość dokonywania czynności prawnej na wypadek śmierci (animus testandi). Nie chodzi tu jednak o zamiar spadkodawcy sporządzenia testamentu w określonej formie, a wystarczy dążenie do sporządzenia testamentu wywołującego skutki prawne (por. A. Mączyński, Glosa do orz. SN z 14.1.1982 r., III CRN 169/81, OSP 1983, Nr 7-8, poz. 151; E. Skowrońska- Bocian, Testament w prawie polskim, Warszawa 2004, s. 35). W uzasadnieniu orzeczenia SN z 22.12.1997 r. niezwykle trafnie wywiedziono, iż o woli testowania świadczyć może zarówno sama treść oświadczenia woli i użyte do jej wyrażenia sformułowania, jak też okoliczności złożenia tego oświadczenia (por. W. Robaczyński, Przegląd orzecznictwa z zakresu prawa cywilnego materialnego za II półrocze 1998 r., PS 2000, Nr 4, s. 106).

Dokonując próby objaśnienia pojęcia testamentu należy przywołać definicję E. Gniewka i wskazać, że jest jednostronną czynnością prawną, osobistą, nieskierowaną do konkretnego adresata, odwołalną, dokonaną w szczególnej formie przewidzianej przez ustawodawcę, zawierającą rozrządzenia spadkodawcy (testatora) na wypadek śmierci (J. Kremis, K. Górska (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1555). W razie sporządzenia testamentu, przyjętą w kodeksie cywilnym zasadą jest, że ochronie podlega – przede wszystkim – wola testatora, a nie interesy osób trzecich.


Publikacja nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny.

Publikacja objęta ochroną praw autorskich Kancelarii BW Lawyers.