Niegodność dziedziczenia

 

Niegodność dziedziczenia


 

U podłoża instytucji niegodności dziedziczenia leżą głównie względy etyczne, zaś uznanie, iż spadkobierca jest niegodny dziedziczenia może nastąpić tylko w wypadkach określonych w art. 928 § 1 k.c., stąd też niemożliwe jest żądanie uznania niegodności z innych, chociażby najbardziej uzasadnionych, powodów. Pogląd ten znalazł potwierdzenie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 10 grudnia 1999 r., II CKN 627/98, LexisNexis nr 6737235 (niepubl.), zgodnie z którym zachowanie spadkobiercy, nawet sprzeczne z powszechnie przyjętymi obyczajami i z tego względu ujemnie oceniane, nie może stanowić przyczyny uznania za niegodnego, jeżeli nie wyczerpuje dyspozycji art. 928 § 1.

Pierwszą z przyczyn, dla których spadkobiercę uznać można za niegodnego jest dopuszczenie się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Ustawa wymaga spełnienia jednocześnie trzech przesłanek: działanie musi być umyślne, przestępstwo „ciężkie” i skierowane przeciwko spadkodawcy (tę problematykę bliżej analizuje J. Wierciński, O przestępstwie jako przyczynie niegodności dziedziczenia, KPP 2010, nr 2, s. 555). Pojęcia „ciężkiego przestępstwa” nie definiuje ani Kodeks cywilny, ani Kodeks karny. O tym, czy dane zachowanie jest przestępstwem i to przestępstwem umyślnym decydują przepisy prawa karnego, zaś ocena czy przestępstwo to ma charakter przestępstwa ciężkiego, należy do sądu cywilnego. Nie ulega jednak wątpliwości, że w granicach art. 11 k.p.c. sąd cywilny jest związany wyrokiem sądu karnego, ale sam jest władny ustalać, czy dane przestępstwo ma charakter przestępstwa ciężkiego (zob. A. Kidyba (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV. Spadki, Warszawa 2007).

Kolejną przyczyną niegodności jest nakłonienie spadkodawcy, przy użyciu podstępu lub groźby, do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodzenie mu, także podstępem lub groźbą, w dokonaniu jednej z tych czynności. Pojęcie podstępu oraz groźby jest powoływane w przepisach Kodeksu cywilnego normujących wady oświadczenia woli (art. 84, 86 i 87). Na gruncie prawa spadkowego pojęcia te należy rozumieć analogicznie. Podstęp wystąpi zatem wówczas, gdy u spadkodawcy w sposób zamierzony wywołane zostało mylne wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeczy lub spraw. Groźba z kolei musi mieć charakter bezprawny. W zasadzie każda groźba prowadząca do ograniczenia swobody testowania ma z tego względu charakter bezprawny. Groźba musi być ponadto poważna (zob. J.Gudowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki, LexisNexis, 2013).


Publikacja nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny.

Publikacja objęta ochroną praw autorskich Kancelarii BW Lawyers.