Jak wydziedziczyć spadkobiercę

Podstawy wydziedziczenia


Podstawy wydziedziczenia ustawodawca określił wyczerpująco w art. 1008 Kodeksu cywilnego. W literaturze i orzecznictwie podnosi się, że w tym pojęciu mieszczą się takie zachowania, jak np. uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, pozbawienie spadkodawcy opieki niezbędnej ze względu na jego stan zdrowia i wiek, kierowanie pod adresem spadkodawcy nieuzasadnionych i krzywdzących zarzutów, wyrzucenie go z domu, brak udziału w jego życiu choćby poprzez wizyty w jego miejscu zamieszkania czy okazywanie zainteresowania jego sprawami (wyrok SN z dnia 7 listopada 2002 r., II CKN 1397/2000, LexisNexis nr 377439).

Obiektywny fakt niedopełniania obowiązków rodzinnych nie może stanowić podstawy wydziedziczenia, jeżeli nie idzie w parze z elementem subiektywnym, jakim jest świadoma decyzja połączona z pozytywnym stosunkiem do dokonywanych zaniechań. Jak podkreśla się w literaturze, nie mogą stanowić podstawy wydziedziczenia zachowania osoby, która z powodu wieku lub stanu psychicznego nie jest w stanie świadomie podejmować decyzji i kierować swoim postępowaniem (Maksymilian Pazdan, w: Krzysztof Pietrzykowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 450-1088. Tom II, C.H. Beck, 2009). Zachowania uprawnionego do zachowku wypełniające przesłanki wydziedziczenia wymienione w art. 1008 pkt 1-3 k.c. muszą być świadome i objęte jego wolą. Oznacza to, iż podstawą wydziedziczenia nie może być postępowanie osoby znajdującej się w stanie wyłączającym swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, a także takie zdarzenia, na które uprawniony do zachowku nie miał wpływu lub za które nie ponosi odpowiedzialności. (Jerzy Cieszewski, w: Kodeks cywilny. Komentarz. A. Stępień-Sporek, K. Jędrej, G. Karaszewski, J. Knabe, B. Ruszkiewicz, P. Nazaruk, G. Sikorski, J. Ciszewski, LexisNexis 2012).

Słusznie podkreśla Elżbieta Niezbecka, ściśle osobisty charakter przyczyn wydziedziczenia wskazuje, iż tylko i wyłącznie ten, kogo ona dotyczy, może zostać skutecznie wydziedziczony. Z uwagi na charakter omawianych przyczyn, na tej samej podstawie nie mogą zostać wydziedziczeni także zstępni wydziedziczonego, jeżeli żadna z okoliczności wymienionych w art. 1008 k.c. bezpośrednio ich nie dotyczy. Dlatego też, z reguły, będą mogli zrealizować przysługujące im uprawnienia z tytułu dziedziczenia lub zachowku po testatorze, który ich wstępnego skutecznie tych praw pozbawił stosownym rozrządzeniem testamentowym (art. 1011 k.c.) (E. Niezbecka, Skutki prawne testamentu negatywnego i wydziedziczenia, Rejent 1992, nr 7-8, s. 16).

Jeżeli zatem przyczyna wydziedziczenia wskazana w testamencie w rzeczywistości nie istniała, jest ono bezskuteczne (uchwała SN z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 149/2006, OSNC 2007/12 poz. 178) a uprawnionym przysługuje roszczenie o zapłatę zachowku.


Publikacja nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny.

Publikacja objęta ochroną praw autorskich Kancelarii BW Lawyers.